تابستان است و تمایل به شنا در استخر و آب های جاری چون رودخانه ها بسیار زیاد و همین موضوع ممکن است فرد بدون توجه به اینکه لنز بر چشم دارد وارد آب بشود؛ اما همین کارِ به‌ظاهر بی‌خطر می‌تواند دروازهٔ یک عفونت جدی چشم باشد. بعد از استخر، سؤال کلیدی این است: قرمزیِ چشمم فقط یک تحریک گذراست یا نشانهٔ عفونت؟ در این مطلب مرز این دو را روشن می‌کنیم و می‌گوییم کِی پای درمان دارویی به میان می‌آید.

نکتهٔ کوتاه اما مهم: شنا با لنز توصیه نمی‌شود.

چرا نباید با لنز شنا کرد؟

آب استخر، دریا و رودخانه پُر از میکروب است و لنز مثل یک اسفنج می‌تواند این میکروب‌ها را بین خود و قرنیه به دام بیندازد. لنز یک وسیلهٔ پزشکی است و بی‌توجهی به اصول مصرف، خطر عفونت قرنیه (کراتیت میکروبی) را بالا می‌برد. به همین دلیل توصیهٔ استاندارد این است که پیش از هر فعالیت آبی مثل شنا یا دوش، لنز را از چشم خارج کنید و لنز را هرگز با آب نشویید یا در آب نگه ندارید.

وقتی پای عفونت باکتریایی در میان است

شایع‌ترین عفونتی که پس از تماس لنز با آب چشم را تهدید می‌کند، عفونت باکتریایی است؛ در میان عوامل کراتیت میکروبی، باکتری‌ها شایع‌ترین علت هستند. برخلاف تحریکِ سادهٔ کلر که با خارج‌کردن لنز و کمی استراحت فروکش می‌کند، عفونت باکتریایی نشانه‌های هشداردهنده دارد: ترشح چرکی و چسبنده، چسبیدن پلک‌ها هنگام بیدارشدن، درد، و قرمزیِ رو به افزایش. اگر رها شود، می‌تواند به زخم قرنیه و آسیب دائمی بینایی بینجامد؛ به همین دلیل تشخیص و درمانِ به‌موقع اهمیت دارد.
اینجا دقیقاً همان نقطه‌ای است که درمان دارویی وارد می‌شود. وقتی پزشک عفونت باکتریایی را تأیید کند، یک آنتی‌بیوتیک موضعی تجویز می‌کند. قطرهٔ RUNES-I (کلرامفنیکل)، محصول شرکت داروسازی نوآوری زیستی گویا (INOCLON)، یکی از همین گزینه‌هاست.
RUNES-I چگونه کار می‌کند؟ کلرامفنیکل یک آنتی‌بیوتیک وسیع‌الطیف است که بسیاری از باکتری های شایع که باعث ایجاد عفونت های سطحی چشم میشوند را از طریق مکانیزم مهارِ ساختِ پروتئین مهار میکند(باعث توقف رشد و تکثیر باکتری میشود)همین موضوع باعث شده کلرامفنیکل سال‌ها یکی از آنتی‌بیوتیک‌های موضعیِ رایج برای عفونت‌های سطحیِ باکتریاییِ چشم باشد.

چند اصل مهم برای مصرف درست:
• فقط با تجویز پزشک :  RUNES-I دارویی نسخه‌ای است؛ شروع خودسرانه ممنوع است، چون هم ممکن است عفونت درست تشخیص داده نشده باشد و هم مصرف نابه‌جا به مقاومت دارویی دامن می‌زند.
• قطرهٔ پیشگیری نیست :  این دارو برای «درمانِ عفونت تأییدشده» است، نه چیزی که بعد از استخر برای احتیاط بزنید.
• دوره را کامل کنید : حتی اگر علائم زودتر بهتر شد، مصرف را طبق مدتی که پزشک گفته ادامه دهید؛ قطع زودهنگام می‌تواند به بازگشت عفونت و مقاومت منجر شود.
• بهداشت هنگام مصرف : پیش از چکاندن دست‌ها را بشویید و سرِ قطره‌چکان را به چشم یا پلک نزنید تا آلوده نشود؛ تا پایان درمان و رفع کامل عفونت سراغ لنز نروید.
• دامنه ی تاثیرگذاری را بدانید : RUNES-I فقط عفونت باکتریایی را هدف می‌گیرد؛ روی عفونت ویروسی و به‌ویژه انگلِ آکانتاموبا اثری ندارد. اگر با وجود درمان، درد یا تاری دید همچنان وجود داشت، دوباره به پزشک مراجعه کنید.

به‌بیان ساده :  در شاخهٔ باکتریایی، RUNES-I ابزارِ درمانِ موثر و رایج در دستِ پزشک است — اما تصمیم، دوز و زمان‌بندی‌اش با پزشک است، نه حدسِ و انتخاب بیمار.

یک هشدار کوتاه اما جدی: آکانتاموبا

تمامی موارد آلودگی ناشی از شنا با لنز تماسی ؛ باکتریایی نیست. انگلی به نام آکانتاموبا در آب وجود دارد که می‌تواند عفونت بسیار دردناک و مقام به درمان در قرنیه ایجاد کند؛ شنا، وان آب گرم یا دوش با لنز خطر ورود آن را بالا می‌برد و درمانش گاهی طولانی و دشوار است. نکتهٔ امیدوارکننده این است که حدود ۹۰٪ موارد کراتیت آکانتاموبا با چند عادت ساده قابل‌پیشگیری‌اند. توجه کنید که این عفونت باکتریایی نیست و با آنتی‌بیوتیک (از جمله RUNES-I) درمان نمی‌شود؛ درمان اختصاصی دارد و مهم‌ترین سلاح در برابرش، پیشگیری و مراجعهٔ فوری است.

اگر با لنز شنا کردید، چه کنید؟

فلوچارت زیر مسیر تصمیم‌گیری بعد از تماس لنز با آب را نشان می‌دهد؛ خلاصه‌اش این است: لنز را فوراً خارج کنید، و اگر علائم هشدار (درد، حساسیت به نور، تاری دید، ترشح یا قرمزیِ رو به افزایش) داشتید، همان روز به چشم‌پزشک مراجعه کنید و خودسرانه قطرهٔ آنتی‌بیوتیک نزنید.

نکات پیشگیری

• هنگام شنا عینک شنای طبی بزنید؛ چرا که ساده‌ترین محافظت در برابر آب و میکروب است.
• پیش از هر تماس با آب، لنز را از چشم خارج کنید.
• در صورت امکان از لنزهای روزانه (یک‌بارمصرف) استفاده کنید و بعد از تماس با آب دورشان بیندازید.
• لنز را با آب شهری یا لوله کشی نشویید و در آب نگه ندارید؛ فقط و ففقط محلول مخصوص لنز.

پرسش‌های متداول

۱) بعد از استخر چشمم قرمز شد؛ حتماً عفونت است؟
نه لزوماً. قرمزی و سوزشِ گذرا معمولاً تحریک است؛ اما ترشح چرکی، درد یا قرمزیِ رو به افزایش نشانهٔ احتمالی عفونت است و نیاز به معاینه دارد.

۲) می‌توانم برای احتیاط بعد از شنا خودم قطرهٔ آنتی‌بیوتیک بزنم؟
خیر. آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه نیست و مصرف خودسرانه به مقاومت دارویی منجر می‌شود. RUNES-I فقط با تجویز پزشک و برای عفونت باکتریاییِ تأییدشده است.

۳) اگر عینک شنا بزنم، شنا با لنز بی‌خطر می‌شود؟
عینک شنا خطر را کم می‌کند اما به صفر نمی‌رساند؛ بهترین کار خارج‌کردن لنز پیش از شناست.

۴) در صورت مشاهده چه علائمی باید همان روز به پزشک مراجعه کنیم؟
درد، حساسیت به نور، تاری دید، ترشح چرکیِ فراوان یا قرمزیِ رو به افزایش؛ این‌ها می‌توانند نشانهٔ درگیری قرنیه باشند.

سلب‌مسئولیت: این مطلب صرفاً جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین تشخیص و تجویز پزشک نیست. شروع، تغییر دوز یا قطع مصرف داروهای چشمی باید زیر نظر مستقیم پزشک یا داروساز انجام شود.

منابع

1) CDC – Healthy Habits: Keeping Water Away from Contact Lenses.
https://www.cdc.gov/contact-lenses/about/healthy-habits-keeping-water-away-from-contact-lenses.html
2) CDC – Acanthamoeba Keratitis.
https://www.cdc.gov/acanthamoeba/about/about-acanthamoeba-keratitis.html
3) American Academy of Ophthalmology (EyeNet) – Risk of Acanthamoeba Keratitis in Contact Lens Users.
https://www.aao.org/eyenet/article/risk-of-acanthamoeba-keratitis-in-contact-lens-use
4) American Academy of Ophthalmology – Bacterial Keratitis Preferred Practice Pattern.
https://www.aao.org/Assets/42ccba84-d5c6-48cf-8ffd-4106d266422b/636667347146430000/bacterial-keratitis-ppp-pdf
5) Contact Lens Associated Bacterial Keratitis: Common Organisms, Antibiotic Therapy, and Global Resistance Trends — A Systematic Review.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11182260/
6) Bale BI, Elebesunu EE, Manikavasagar P, Agwuna FO, Ogunkola IO, Sow AU, Lucero-Prisno DE 3rd. Antibiotic resistance in ocular bacterial infections: an integrative review of ophthalmic chloramphenicol. Trop Med Health. 2023 Mar 9;51(1):15. doi: 10.1186/s41182-023-00496-x. PMID: 36895063; PMCID: PMC9996861.