کورتون چشمی؛ کِی لازم است و چرا خودسرانه ممنوع؟
یک قطرهٔ کوچک کورتون چشمی میتواند در عرض چند روز التهاب، قرمزی و درد چشم را کاملا برطرف کند؛ همین «اثرِ سریع» باعث شده قطرههای کورتون چشمی در عین محبوبیت پر خطر هم باشند. محبوب، چون در دست پزشک یکی از قدرتمندترین ابزارهای کنترل التهاب چشماند.
پرخطر، چون وقتی بدون تجویز پزشک مصرف شوند، میتوانند بیسروصدا فشار چشم را بالا ببرند یا عدسی را کدر کنند.
مرز میان این دو، فقط یک چیز است: تجویز و نظارت پزشک
کورتون چشمی چگونه اثر میکند؟
کورتیکواستروئیدها با سرکوب گستردهٔ پاسخ ایمنی و کاهش واسطههای التهابی، التهاب چشم را بهسرعت مهار میکنند؛ به همین دلیل در بیماری هایی چون التهاب پس از جراحی، برخی بیماریهای آلرژیک شدید و شماری از اختلالات سطح چشم نقش کلیدی دارند. اما این سرکوبِ قدرتمند دو عارضه ی اصلی دارد:
- افزایش فشار چشم: استروئید ساختار شبکهٔ ترابکولار (مسیر خروج مایع زلالیه) را تغییر میدهد و مقاومت خروج مایع را بالا میبرد؛ نتیجه، افزایش فشار داخل چشم است. این افزایش ممکن است ظرف چند روز تا چند هفته رخ دهد و چون معمولاً بدون درد است، ممکن است دیده نشود تا وقتی که به عصب بینایی آسیب برسد.
- آبمروارید: مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئید، ممکن است به تشکیل نوعی از آبمروارید به نام «زیرکپسولی خلفی» ممکن است معطوف شود.
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
در میان افرادی که استروئید موضعی چشمی مصرف میکنند، حدود ۵ تا ۶ درصد «واکنش شدید نشان می دهند.» (افزایش فشار بیش از ۱۵ میلیمتر جیوه) و ۲۹ تا ۳۶ درصد «واکنش متوسط» (۶ تا ۱۵ میلیمتر جیوه) . یعنی در حدود یکسوم افراد مصرف کننده، فشار چشمی بالا میرود— بدون آنکه خودشان متوجه شوند.
عوامل خطر شناختهشده:
• سابقهٔ گلوکوم یا مشکوکبودن به گلوکوم (این گروه در معرض بیشترین افزایش فشار هستند).
• داشتن بستگان درجهیک مبتلا به گلوکوم زاویهباز.
• سابقهٔ پاسخ به استروئید در گذشته، نزدیکبینی شدید، دیابت نوع ۱، و سنین خیلی پایین یا خیلی بالا.
قطرهٔ EMZITA و جایگاه درمانی آن
قطرهٔ EMZITA (بتامتازون)، محصول شرکت داروسازی نوآوری زیستی گویا (INOCLON)، یک کورتیکواستروئید موضعی چشمی است که برای کنترل و کاهش التهاب چشم با تجویز پزشک به کار میرود.
مکانیسم اثر: بتامتازون با ورود به سلولهای بافت چشم و مهار مسیرهای التهابی، تولید واسطههای التهاب (مانند پروستاگلاندینها و سیتوکینها) را کاهش میدهد. نتیجه، فروکشکردن قرمزی، تورم، درد و آبریزشِ ناشی از التهاب است.
اندیکاسیونها (با تشخیص و تجویز پزشک):
• التهابهای بخش قدامی چشم و سطح چشم، از جمله التهاب ملتحمه و قرنیهٔ غیرعفونی.
• التهاب پس از جراحی چشم (مانند جراحی آب مروارید)، برای کنترل واکنش التهابیِ بعد از عمل.
• برخی التهابهای آلرژیک شدید چشم که به داروهای معمول آنتیهیستامین پاسخ ندادهاند.
• التهاب ناشی از آسیب یا تحریک شیمیایی/فیزیکی، در مواردی که پزشک تشخیص میدهد.
اصولی که رعایتشان EMZITA را از «خطر» به «درمان» تبدیل میکند:
• فقط با نسخه EMZITA دارویی نسخهای است؛ تشخیص نوع التهاب (عفونی یا غیرعفونی) کارِ پزشک است، نه حدسِ بیمار.
• در عفونت درماننشده مصرف نکنید کورتون مقاومت چشم در برابر عفونتهای باکتریایی، ویروسی و قارچی را کاهش میدهد و میتواند علائم عفونت را پنهان کند؛همین موضوع میتواند باعث بدتر شدن وضعیت عفونت بشود- بهویژه در عفونت ویروسی هرپسی، مصرف کورتون میتواند خطرناک باشد.
• دوره و دوز را خودسرانه تغییر ندهید؛ نه ادامهٔ خودسرانه (خطر فشار چشم و آبمروارید)، نه قطع ناگهانی (خطر بازگشت التهاب).
کاهش تدریجی دوز معمولاً طبق برنامهٔ پزشک انجام میشود.
• اندازه گیری فشار چشم را جدی بگیرید در مصرف بیش از دو تا سه هفته، اندازهگیری منظم فشار چشم (تونومتری) توسط پزشک ضروری است.
• نکتهٔ مهم برای بیماران گلوکوم اگر سابقهٔ گلوکوم یا فشار چشم بالا دارید، حتماً پیش از شروع به پزشک اطلاع دهید؛ ممکن است لازم باشد کنترل فشار چشم با دقت بیشتری انجام شود.
اثربخشی کورتون چشمی وابسته به مصرف صحیح است، نه بیشتر مصرفکردن. EMZITA در روش درست، التهاب را مهار میکند و به حفظ سلامت بافت چشم کمک میکند.
نکات کاربردی مصرف
• پیش از چکاندن قطره دستها را بشویید و سرِ قطرهچکان را به چشم، پلک یا هر سطحی نزنید.
• پس از چکاندن، چند لحظه پلک را ببندید و گوشهٔ داخلی چشم را بهآرامی فشار دهید تا جذب سیستمیک کم شود.
• در فاصلهٔ بین دو قطرهٔ مختلف، حداقل ۵ دقیقه فاصله بگذارید.
• در طول درمان از لنز تماسی استفاده نکنید، مگر پزشک اجازه داده باشد.
• تاریخ بازکردن بطری را یادداشت کنید و پس از پایان دوره، قطرهٔ باقیمانده را برای «دفعهٔ بعد» نگه ندارید؛ استفادهٔ مجدد بدون نسخه، همان مصرف خودسرانه است.
پرسشهای متداول
۱) چشمم قرمز و ملتهب است؛ میتوانم از قطرهٔ کورتونی که قبلاً پزشک برایم نوشته بود استفاده کنم؟
خیر. قرمزی چشم علتهای متعددی دارد و اگر پای عفونت در میان باشد، کورتون میتواند وضعیت را بدتر کند و علائم را بپوشاند. هر بار باید بر اساس جدید ترین تشخیص درمان شروع شود.
۲) قطرهٔ کورتون چقدر زود میتواند فشار چشم را بالا ببرد؟
افزایش فشار میتواند ظرف چند روز تا چند هفته رخ دهد. به همین دلیل در مصرف بیش از دو تا سه هفته، پایش منظم فشار چشم توسط پزشک لازم است.
۳) آیا مصرف کوتاهمدت کورتون چشمی خطری ندارد؟
مصرف کوتاهمدتِ تحتنظر پزشک معمولاً کنترلشده است، اما در افراد که واکنش شدید میدهند حتی مصرف کوتاه مدت هم میتواند فشار را بالا ببرد؛ برای همین حتی دورهٔ کوتاه هم باید با تجویز باشد.
۴) اگر چند روز مصرف کردم و بهتر شدم، میتوانم قطع کنم؟
بدون نظر پزشک نه. قطع زودهنگام میتواند باعث بازگشت التهاب شود؛ معمولاً پزشک برنامهٔ کاهش تدریجی میدهد.
۵) EMZITA برای عفونت چشم مناسب است؟
خیر. EMZITA ضدالتهاب است، نه آنتیبیوتیک. اگر عفونت باکتریایی مطرح باشد، درمان متفاوتی لازم است و تصمیم با پزشک است.
سلبمسئولیت: این مطلب صرفاً جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین تشخیص و تجویز پزشک نیست. شروع، تغییر دوز یا قطع مصرف داروهای چشمی باید زیر نظر مستقیم پزشک یا داروساز انجام شود.
منابع
1) American Academy of Ophthalmology (EyeNet)–Characteristics and Management of Steroid-Induced Glaucoma.
https://www.aao.org/eyenet/article/management-of-steroid-induced-glaucoma
2) Moran Eye Center (University of Utah) – Ocular Side-Effects of Corticosteroids.
https://morancore.utah.edu/basic-ophthalmology-review/ocular-side-effects-of-corticosteroids/
3) Ophthalmic Self-Medication Practices and Associated Factors of Using Steroid Eye Drops Among Adult Ophthalmic Patients.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10484037/
4) Bilateral cataracts and glaucoma induced by long-term use of steroid eye drops. PubMed.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8044069/
5) EyeWorld – Identifying and Handling Steroid-Induced Glaucoma (2025).
https://www.eyeworld.org/2025/identifying-and-handling-steroid-induced-glaucoma/
بدون دیدگاه