فشار داخل چشم زمانی افزایش مییابد که میان تولید و خروج مایع زلالیه تعادل مناسبی برقرار نباشد. بالا بودن فشار داخل چشم یکی از مهمترین عوامل قابلکنترل در گلوکوم است و کاهش آن میتواند احتمال آسیب بیشتر به عصب بینایی را کم کند. بااینحال، انتخاب دارو برای همه بیماران یکسان نیست و باید براساس نوع گلوکوم، فشار هدف، وضعیت عصب بینایی و بیماریهای همراه انجام شود.
دورونس-آی یکی از قطرههای کاهنده فشار داخل چشم است که ماده مؤثره آن دورزولامید است. این دارو برخلاف بتابلاکرها، با مهار آنزیم کربنیکانهیدراز در جسم مژگانی، تولید مایع زلالیه را کاهش میدهد. هدف این مقاله معرفی علمی دورونس-آی، توضیح مکانیسم دورزولامید و مرور نکات مهم مصرف ایمن آن است.
فشار داخل چشم چگونه ایجاد میشود؟
بخش جلویی چشم بهطور مداوم مایعی شفاف به نام مایع زلالیه تولید میکند. این مایع پس از تغذیه بافتهای داخل چشم، از مسیرهای مشخصی خارج میشود. اگر تولید مایع بیشتر از خروج آن باشد یا مسیر تخلیه بهدرستی کار نکند، فشار داخل چشم بالا میرود.
افزایش فشار چشم همیشه به معنی وجود گلوکوم نیست و همه بیماران مبتلا به گلوکوم نیز الزاماً فشار بسیار بالایی ندارند. تشخیص گلوکوم تنها با یک عدد فشار انجام نمیشود و معاینه عصب بینایی، بررسی میدان دید و سایر ارزیابیهای چشمپزشکی نیز اهمیت دارند. بااینحال، مطالعات بالینی نشان دادهاند که کاهش فشار داخل چشم میتواند روند پیشرفت گلوکوم را آهستهتر کند.
دورونس-آی چیست؟
دورونس-آی، محصول شرکت داروسازی نوآوری زیستی گویا با نام تجاری INOCLON، یک قطره استریل چشمی حاوی دورزولامید ۲ درصد است. براساس صفحه رسمی محصول، دورونس-آی برای کاهش فشار داخل چشم در بیماران مبتلا به گلوکوم با زاویه باز یا هایپرتانسیون چشمی کاربرد دارد؛ بهویژه در بیمارانی که استفاده از بتابلاکرها برایشان مناسب نیست یا پاسخ درمانی کافی به این گروه دارویی نشان ندادهاند.
دورونس-آی فقط با تجویز پزشک قابل مصرف است. بالا بودن فشار چشم معمولاً علامت قابلاعتمادی ایجاد نمیکند؛ بنابراین شروع، تغییر تعداد نوبتها یا قطع این قطره نباید براساس احساس بیمار انجام شود و ارزیابی اثر آن به اندازهگیری فشار داخل چشم نیاز دارد.
دورزولامید چگونه فشار چشم را کاهش میدهد؟
دورزولامید در گروه مهارکنندههای کربنیکانهیدراز قرار دارد. آنزیم کربنیکانهیدراز نوع دو در جسم مژگانی چشم در تشکیل یون بیکربنات نقش دارد. بیکربنات نیز با جابهجایی سدیم و آب و در نهایت تولید مایع زلالیه ارتباط دارد.
وقتی دورزولامید این آنزیم را مهار میکند، تشکیل بیکربنات و انتقال وابسته به آن کاهش مییابد. نتیجه این فرایند، کاهش تولید مایع زلالیه و پایین آمدن فشار داخل چشم است. بنابراین مکانیسم اصلی دورونس-آی افزایش خروج مایع نیست؛ بلکه کاهش مقدار مایعی است که در داخل چشم تولید میشود.
شواهد علمی درباره اثر دورزولامید چه میگویند؟
در یک مطالعه تصادفی، دوسوکور و در چند مرکز درمانی روی بیماران مبتلا به گلوکوم یا هایپرتانسیون چشمی، غلظتهای مختلف دورزولامید بررسی شدند. دورزولامید در این مطالعه فشار داخل چشم را کاهش داد و غلظت ۲ درصد نیز اثر کاهنده قابلتوجهی نشان داد. سوزش گذرای چشم از عوارض موضعی پرتکرار بود.
در یک مطالعه تصادفی دیگر روی ۳۱۱ بیمار، دورزولامید ۲ درصد با بتاکسولول مقایسه شد و در زمانهای اندازهگیریشده، کاهش فشار داخل چشم در دو گروه نزدیک بود. همچنین یک مطالعه ۵۲ هفتهای، تداوم اثر کاهنده فشار دورزولامید را در مصرف طولانیتر بررسی کرد.
این مطالعات درباره ماده مؤثره دورزولامید انجام شدهاند و نباید نتایج عددی آنها بدون مطالعه اختصاصی، مستقیماً به یک برند خاص نسبت داده شوند. معرفی دورونس-آی در این مقاله براساس ترکیب و اطلاعات رسمی فرآورده انجام میشود.
دورونس-آی چه زمانی ممکن است تجویز شود؟
چشمپزشک ممکن است دورونس-آی را بهتنهایی یا در کنار یک قطره دیگر برای کاهش فشار چشم تجویز کند. موقعیتهای احتمالی شامل گلوکوم با زاویه باز، هایپرتانسیون چشمی، مناسب نبودن بتابلاکرها برای بیمار یا کافی نبودن پاسخ درمانی قبلی است.
وجود نام یک بیماری یا دارو در این فهرست به معنی مناسب بودن دورونس-آی برای همه بیماران نیست. فشار هدف، بیماریهای همراه، داروهای همزمان و وضعیت سطح چشم باید در تصمیم درمانی در نظر گرفته شوند.
دورونس-آی و درزیم-آی چه تفاوتی دارند؟
دورونس-آی و درزیم-آی هر دو حاوی دورزولامید ۲ درصد هستند، اما ترکیب آنها یکسان نیست. دورونس-آی فقط دورزولامید دارد؛ درحالیکه درزیم-آی ترکیبی از دورزولامید ۲ درصد و تیمولول ۰٫۵ درصد است.
به همین دلیل تعداد نوبت مصرف، شرایط تجویز و ملاحظات ایمنی این دو محصول میتواند متفاوت باشد. بیمار نباید این دو قطره را بهجای یکدیگر استفاده کند یا بدون نظر پزشک از درمان تکدارویی به درمان ترکیبی تغییر دهد.
روش صحیح مصرف دورونس-آی
طبق اطلاعات رسمی محصول، مقدار معمول دورونس-آی یک قطره در چشم، سه بار در روز، صبح، ظهر و شب است. مقدار مصرف نهایی باید دقیقاً مطابق نسخه چشمپزشک باشد.
۱. پیش از مصرف، دستها را با آب و صابون بشویید.
۲. سر را کمی به عقب ببرید و پلک پایین را بهآرامی پایین بکشید.
۳. یک قطره در فضای میان پلک پایین و چشم بچکانید.
۴. نوک قطرهچکان را با چشم، پلک، مژه یا پوست تماس ندهید.
۵. پس از چکاندن قطره، چشم را آرام ببندید و از پلکزدن شدید خودداری کنید.
۶. درپوش بطری را بلافاصله ببندید و قطره را در اختیار فرد دیگری قرار ندهید.
اگر بیش از یک فرآورده چشمی استفاده میشود، میان قطرهها حداقل پنج دقیقه فاصله گذاشته شود؛ مگر اینکه پزشک یا بروشور فرآورده فاصله دیگری تعیین کرده باشد. این فاصله از رقیق یا خارج شدن قطره اول جلوگیری میکند.
چرا مصرف منظم دورونس-آی اهمیت دارد؟
اثر قطرههای کاهنده فشار چشم به مصرف منظم وابسته است. گلوکوم ممکن است برای مدت طولانی بدون درد یا تغییر محسوس دید پیشرفت کند؛ بنابراین نداشتن علامت به معنی بینیازی از دارو نیست.
اگر یک نوبت فراموش شد، مقدار دارو نباید در نوبت بعد دو برابر شود. برای تصمیم درباره نوبت فراموششده، دستور بروشور یا توصیه پزشک و داروساز رعایت شود. قطع خودسرانه دورونس-آی نیز میتواند باعث بازگشت فشار چشم به محدوده کنترلنشده شود.
چه کسانی پیش از مصرف دورونس-آی باید پزشک را مطلع کنند؟
حساسیت دارویی: دورزولامید از نظر ساختار دارویی یک سولفونامید است و با وجود مصرف موضعی میتواند جذب سیستمیک داشته باشد. سابقه حساسیت شدید به داروها باید به پزشک گفته شود.
• بیماری شدید کلیه: دورزولامید و متابولیت آن عمدتاً از راه کلیه دفع میشوند. در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کلیه، مصرف این دارو توصیه نمیشود. همچنین در افراد دارای سابقه سنگ کلیه، به دلیل احتمال افزایش خطر تشکیل سنگ، پزشک باید پیش از تجویز وضعیت بیمار را ارزیابی کند.
• مشکلات قرنیه: افرادی که تعداد سلولهای اندوتلیال قرنیه آنها پایین است، سابقه جراحی قرنیه دارند یا دچار بیماری مزمن قرنیهاند باید پزشک را مطلع کنند.
• داروهای همزمان: مصرف داروهای خوراکی مهارکننده کربنیکانهیدراز مانند استازولامید یا سایر داروهای چشمی باید به پزشک گزارش شود؛ زیرا احتمال اثرات تجمعی وجود دارد.
• بارداری و شیردهی: مصرف دارو در این دوران باید فقط پس از ارزیابی پزشک انجام شود.
آیا میتوان دورونس-آی را همراه لنز تماسی استفاده کرد؟
در صفحه رسمی دورونس-آی تأکید شده است که این قطره نباید همزمان با لنز تماسی نرم استفاده شود. لنز باید پیش از چکاندن قطره از چشم خارج شود. زمان مناسب برای گذاشتن مجدد لنز باید مطابق بروشور محصول یا توصیه پزشک و داروساز تعیین شود.
اگر چشم قرمز، دردناک یا عفونی است، استفاده از لنز تماسی تا زمان ارزیابی متخصص مناسب نیست؛ حتی اگر بیمار قطره کاهنده فشار چشم مصرف کند.
عوارض احتمالی دورزولامید چیست؟
مانند هر دارویی، دورزولامید ممکن است در بعضی افراد عارضه ایجاد کند. عوارض موضعی گزارششده شامل سوزش یا گزگز گذرا پس از چکاندن قطره، تاری موقت دید، قرمزی، اشکریزش، خارش یا واکنش پلک است. احساس طعم تلخ یا غیرعادی در دهان نیز ممکن است رخ دهد؛ زیرا بخشی از قطره میتواند از مسیر مجرای اشکی به بینی و حلق برسد.
در صورت بروز تورم صورت یا پلک، راش گسترده، تنگی نفس، درد شدید چشم، کاهش ناگهانی دید یا علائمی که بهسرعت تشدید میشوند، مصرف خودسرانه ادامه داده نشود و ارزیابی پزشکی فوری انجام گیرد.
چه زمانی بالا بودن فشار چشم یک وضعیت اورژانسی است؟
دورونس-آی برای کنترل دارویی فشار چشم طبق تشخیص پزشک استفاده میشود و جایگزین ارزیابی اورژانسی نیست. درد شدید و ناگهانی چشم، قرمزی شدید، تاری ناگهانی دید، دیدن هاله اطراف نور، سردرد، تهوع یا استفراغ میتواند با حمله حاد زاویه بسته همراه باشد و نیازمند مراجعه فوری است.
پرسشهای متداول
۱) آیا دورونس-آی گلوکوم را کاملاً درمان میکند؟
دورونس-آی برای کاهش و کنترل فشار داخل چشم استفاده میشود. این قطره آسیب قبلی عصب بینایی یا بخشی از دید ازدسترفته را بازنمیگرداند و جایگزین پیگیری میدان دید و عصب بینایی نیست.
۲) آیا دورونس-آی همان قطره تیمولول است؟
خیر. ماده مؤثره دورونس-آی دورزولامید است و در گروه مهارکنندههای کربنیکانهیدراز قرار دارد. تیمولول یک بتابلاکر است و مکانیسم و ملاحظات ایمنی متفاوتی دارد.
۳) آیا میتوان دورونس-آی را با قطره دیگری استفاده کرد؟
بله، ممکن است چشمپزشک آن را همراه داروی دیگری تجویز کند. قطرهها باید حداقل پنج دقیقه با یکدیگر فاصله داشته باشند و هیچ دارویی بدون نظر پزشک به برنامه اضافه یا از آن حذف نشود.
۴) چرا پس از مصرف قطره طعم تلخ احساس میشود؟
بخشی از قطره ممکن است از مجرای اشکی به بینی و حلق برسد. بستن آرام چشم و فشار ملایم گوشه داخلی چشم برای مدت کوتاه میتواند عبور دارو به این مسیر را کمتر کند.
۵) آیا دورزولامید با استازولامید یکسان است؟
هر دو در گروه مهارکنندههای کربنیکانهیدراز هستند، اما دورزولامید بهصورت قطره چشمی و استازولامید معمولاً بهصورت خوراکی یا تزریقی استفاده میشود. این داروها قابل جایگزینی خودسرانه نیستند و مصرف همزمان آنها باید توسط پزشک بررسی شود.
جمعبندی
دورونس-آی یک قطره استریل چشمی حاوی دورزولامید ۲ درصد است. دورزولامید با مهار آنزیم کربنیکانهیدراز نوع دو در جسم مژگانی، تولید مایع زلالیه را کاهش میدهد و از این مسیر به پایین آمدن فشار داخل چشم کمک میکند.
مصرف دورونس-آی باید دقیقاً مطابق نسخه انجام شود. رعایت تعداد نوبتها، فاصله میان قطرههای مختلف، خارج کردن لنز نرم پیش از مصرف و اطلاع دادن بیماری کلیوی، مشکلات قرنیه، حساسیت دارویی و داروهای همزمان به پزشک، بخش مهمی از مصرف ایمن این فرآورده است.
سلبمسئولیت
این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان توسط چشمپزشک نیست. شروع، تغییر مقدار، جایگزینی یا قطع دورونس-آی باید فقط براساس نظر پزشک و اطلاعات تأییدشده بروشور محصول انجام شود.
منابع
1) قطره چشمی دورونس-آی – نوآوری زیست گویا – INOCLON
2) DailyMed – DORZOLAMIDE HYDROCHLORIDE ophthalmic solution
3) Dorzolamide, a topical carbonic anhydrase inhibitor: a two-week dose-response study in patients with glaucoma or ocular hypertension
4) Comparison of the efficacy and safety of 2% dorzolamide and 0.5% betaxolol in the treatment of elevated intraocular pressure
5) Long-term Glaucoma Treatment with MK-507, Dorzolamide, a Topical Carbonic Anhydrase Inhibitor
6) Reduction of intraocular pressure and glaucoma progression: results from the Early Manifest Glaucoma Trial
بدون دیدگاه